نیک دات آی آر و انحصار گرایی از نوع مضحک

نوشته شده توسط وحید    ۲ بدون دیدگاه

نیک دات آی آر و انحصارگرایی از نوع مضحک!

دامنه‌ها (Domain) و مسائل مربوط به اونها یکی از موضوعات متداول و البته بسیار مهم عصر ما در دنیای مجازی هستن . اشخاص حقیقی و حقوقی بسیاری هستند که حداقل یک دامنه و گاهی چندصد دامنه رو به نام خودشون ثبت کردن و در مالکیت خودشون دارن . گاهی دامنه‌ها به منظور راه اندازی فوری وب سایت‌هایی به محتوایی مرتبط با نام دامنه ثبت میشن و گاهی صرفا به جهت در اختیار گرفتن مالکیت و در بعضی از موارد برای فروش . حجم تبادلات مالی مرتبط به دامنه‌ها گاهی سر از رقم‌های چند ملیون دلاری در میاره (+) . سیر صعودی افزایش ثبت دامنه‌ها به حدی هست که گفته میشه تا حداکثر ۵ ماه دیگه دامنه‌ها تمام بشن (!) و دیگه دامنه ای برای ثبت یافت نمیشه! (البته در بعضی ار پسوندها ، نه همه )

دامنه‌ها با پسوند‌های بسیاری عرضه میشن که هر کدوم معرف دسته خاص از فعالیت‌ها و یا ویژگی‌های خاصی از ماهیت کاری استفاده کننده هست ( + یا + ) . بخشی از این پسوندها مربوط به پسوندها ملی کشورها میشن . کشور ما‌ها از چند سال پیش مجاز به ثبت دامنه با پسوند اختصاصی خودش یعنی دات آی آر شد . متولی این کار در ایران ، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی یا همون نیک دات آی آر هست.

با این مقدمه میرم سر اصل مطلب و بیان چند ویژگی غیرمنطقی این مجموعه و سیاست‌های نادرست حاکم بر ارائه خدماتشون

قبل از هر چیز بگم که روند ثبت دامنه در این مرکز کاملا کنترل شده هست . بعنی از ابتدای عضویت ، متقاضی باید جزئیات دقیق و صحیحی از خودش رو در اختیاز این مرکز بذاره تا هویتش تأیید بشه . در ادامه برای ثبت هر دامنه هم نظارتی دستی و غیر خودکار وجود داره که درخواست ثبت دامنه و دامنه درخواستی شما رو بررسی می‌کنه و در صورتی که با قوانین خاصی مغایرت نداشته باشه به شما اجازه میده که اقدام به ثبت نهایی دامنه بکنید (در حالی که تنها عامل تأثیر گذار در ثبت اکثر دامنه‌های بین المللی آزاد بودن یا نبودنشون هست و لا غیر) . این ویژگی خاص رو با توجه به وِزگی‌های خاص کشورمون و حریم‌های خاص اعتقادی ، سیاسی و اجتماعی میشه نوعی سیاست احتیاطی و بازدارنده تصور کرد که برای جلوگیری از برخی ناهنجاری‌ها و سوء استفاده‌ها لحاظ شده . پس میشه این مورد رو زیر سبیلی و با ارفاق جزء سیاست‌های اشتباه این مرکز و ایراداتی که بهش وارد هست نیاورد (البته اگر در اجراش دچار افراط و سلیقه گرایی نشن).

اما ۳ ایراد جدی وارد عبارتند از :

1. مهمترین ایراد مربوط میشه به سیاست انحصارگرایانه این مرکز . در حالی که شما برای ثبت بسیاری از دامنه‌های بین المللی متداول و حتی بسیاری از دامنه‌های ملی کشورهای مختلف میتونید به سایت‌ها و شرکت‌های مختلفی در نقاط مختلف دنیا مراجعه و مستقیما اقدام به ثبت دامنه بکنید ، در ایران شیوه کار به این شکل نیست . البته پژوهشگاه دانشهای بنیادی نماینده‌های رسمی‌فروش زیادی داره که میشه از طریق اونها هم اقدام به ثبت دامنه کرد . اما مشکل جای دیگه ای هست . مشکل در اینه که نهایتا دامنه ی شما در پنللتون در نیک دات آی آر ثبت میشه . هیچ کدوم از این نماینده‌ها علاوه بر اینکه اجازه ای در وارد شدن به مراحل ثبتی یک دامنه ندارن (مراحل مربوط به تأیید نام و … ) ، امکان در اختیار گذاشتن پنل مستقلی برای مدیریت دامنه هم به مشتری خودشون ندارن . به عبارتی این نماینده‌ها فقط و فقط بازاریابان یا دلالان مالی نیک دات آی آر هستن! و این نوع انحصارگرایی واقعا مسخرست!  طبیعی هست که این عاملان فروش فقط در محدوده ی مالی و ارائه ی قیمت‌ها میتونن با هم رقابت کنن و با این رقابت به کاربر نهایی قدرت انتخاب بدن. در حالی که به عنوان مثال من میتونم در هر لحظه از شبانه روز و از طریق سایت‌های بسیاری در دنیا (مثلا Directi یا OnlineNic یا GoDaddy یا Domain یا …) دامنه ملی بسیار از کشورها رو (مثل آمریکا یعنی دات یو اس ، یا کانادا یعنی دات سی ای ، یا هند یعنی دات آی ان ، یا …) در کمتر از چند دقیقه ثبت کنم و پنل مدیریتی مستقلی برای مدیریت اون دامنه از شرکت مربوطه دریافت کنم (بدون اینکه به مرجع خاصی در این کشورها هدایت بشم!). این مثال رو برای دامنه‌های ملی سایر کشورها زدم تا به عمق فاجعه پی ببرید و گر نه در مورد دامنه‌های بین المللی متداول که بدیهی هست.

2. مورد دوم مربوط میشه به امکانات بسیار کم و محدود کننده ای که این مرکز از طریق کنترل پنل خودش در اختیار کاربر قرار میده و امکانات مهمی‌که ارائه نمیده . مثلا امکان انتقال و هدایت دامنه (Domain Forwarding) . یا تغییر مشخصات تماس مسئولین دامنه (Whois) به صورت آنی . در حالی که شما در پنل‌های مربوط به ثبت کننده‌های بین المللی (مثلا دایرکتی) می‌تونید بسیار سریع و بدون نظارت دستی اطلاعات شخصی خودتون (آدرس ، تلفن، ایمیل و … حتی نام و نام خانوادگی! ) رو تغییر بدید ، در پنل نیک شما برای تغییر این موارد باید پروسه ی طولانی تری رو به همراه نظارتی دستی از سوی اپراتورهای این مرکز تجربه کنید (و البته در اکثر موارد با ارائه مدارک) . این مورد در مورد انتقال دامنه هم صدق پیدا می‌کنه! درسته که انتقال دامنه‌ها میون رجیستر کننده‌های مختلف دنیا پروسه ای چند روزه و نسبتا طولانی داره ، اما انتقال دامنه میون یوزرهای یک رجیستر کننده کاملا لحظه ای و بلادرنگ هست . با این حال در نیک دات آی آر با اینکه عملا همه مالکان دامنه ، مشتری یک رجیستر کننده هستن (حتی با وجود نمایندگان و عاملان فروش بسیار) ، و همه یک نوع پنل دارن ، اما پروسه ی انتقال دامنه و تغییر مالک چندان ساده نیست و پس از طی چند مرحله از سوی طرفین ، باز هم نیاز به نامه نگاری کتبی از طرف واگذار کننده و نهایتا تأیید دستی مسئولین نیک دات آی آر هست .

اما صرفه نظر از موارد فوق بزرگترین ایراد وارد بر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در این زمینه ، عدم ارائه قدرت انتخاب برای اختفا و یا آشکارسازی مشخصات مالک دامنه از طریق پنل هست . در حالی که اکثر رجیسترکننده‌های معتبر دامنه در دنیا امکانی به نام Privacy Protection رو در اختیار کاربر برای انتخاب میذارن ، نیک دات آی آر هیچ امکان مشابهی در اختیار کاربرا نمیذاره . Privacy Protection امکانی برای مخفی کردن اطلاعات مالک دامنه هست و با فعال کردن اون اطلاعات حقیقی و البته شخصی مالک دامنه از طریق whois گرفتن به نمایش در نمیاد و یا اطلاعاتی کلی و گنگ جایگزین اونا میشه . استفاده از این امکان دلایل بسیاری میتونه داشته باشه . چه بسا بسیاری از وب مسترهای ما به دلایل سیاسی یا اجتماعی نویسی ، مخالفانی پیدا کنن که با یه whois گرفتن ساده اقدام به آزار و اذیت و حتی تهدید اونا بکنن!! (در همین رابطه مطلب بسیار مفیدی رو بخونید از وبلاگ‌هابیل +) . اما اطلاعات شخصی مالکان دامنه‌های ایرانی در حالی «بالاجبار» افشا میشه که در قوانین رایج بین المللی ، حتی برای افشای پست الکترونیک کاربر هم اجازه گرفته میشه و اگر کاربر به هر دلیلی نخواد میتونه تنظیمات مربوط به اختفای ایمیل رو اعمال کنه . جالبه بدونید که در حالی که مسئولین پژوهشگاه دانش‌های بنیادی هیچ حساسیت خاصی برای افشای اطلاعات شخصی مالکین دامنه‌ها مثل تلفن و آدرس از خودشون نشون نمیدن ، بسیاری از شکایت‌های حقوقی بین المللی در مورد موضوعی ساده تر (ساده تر از دید مسئولین ایرانی) یعنی همین پست الکترونیک و افشای اون یا سهل انگاری در مخفی نگه داشتن اون بوجود میاد. چرا که نتیجه این عدم حافظت از اطلاعات شخصی در بعضی موارد منجر به سوء استفاده‌های تبلیغاتی و امنیتی برای ارسال اسپم و هرزنامه میشه .

یک مثال شاید به درک عمق مطلب کمک کنه . یه مدت پیش یکی از وبلاگ نویسان در یک اقدام جالب برنامه ای رو نوشته بود که به بررسی آزاد بودن دامنه‌های سه حرفی از طریق چک کردن صفحه مشخصات یا به عبارتی همون whois گرفتن می‌پرداخت (+) جالبه بدونید که این برنامه ۵۰۰۰۰ حالت ممکن رو به طور خودکارا بررسی کرده بود و ۴۰۰۰۰ دامنه آزاد (در اون تاریخ) رو شناسایی کرده بود (نویسنده در قسمتی از نظرات میگه : اجرای این برنامه بر روی یک سرور اختصاصی با پهنای باند اختصاصی ۱۰۰ مگابیت بر ثانیه حدود ۶ ساعت طول کشید!) . خوب این مثال رو زدم تا چه نتیجه ای بگیریم؟ میگم . نتیجه اینکه وقتی ما آدمای خلاقی داریم که اینجور برنامه‌هایی رو میتونن تولید کنن و از نتایجش استفاده بکنن (مثبت یا منفی ، خیرخواهانه یا غیر خیرخواهانه ، تحقیقاتی یا تجاری و …) خوب پس این توانایی هست که برنامه‌هایی نوشت که در حین عملیاتی مشابه ، اطلاعات شخصی افراد رو از جمله ایمیل یا تلفن همراه جمع آوری و طبقه بندی کنه . بعد هم به راحتی دارنده این بانک اطلاعاتی ارزشمند شروع به ارسال هرزنامه با اهداف گوناگون و از طریق پیام کوتاه یا ایمیل بکنه . ارزش همچین لیستی قاعدتا برای سودجویان خیلی بالاست . چرا که مخاطبانش اکثرا وب مستر‌ها و مدیران سایت‌های ایرانی هستن . (البته من قصد جسارت به این وبلاگ نویس رو نداشتمااا . مثالی زدم تا امکان وقوع یک احتمال بررسی بشه . امیدوارم طرح خود همین احتمال یه روز سنگ بنای یه شر نشه!! ) . شاید دیده باشید که نیک دات آی آر سعی کرده با استفاده از تصاویر اتفاقی یا همون ریکپتچا استفاده یا سوء استفاده روبات‌ها رو محدود کنه . اما با این توصیفات ظاهرا در همین کار هم خیلی موفق نبوده!!

3. از جمله موارد جالب و به نوعی مضحک دیگه اینه که این مرکز به هر بهانه ای از شما تعهد میگیره! اشاره مستقیم من به مواردی هست که شما درخواست ثبت یه دامنه رو میدید و اون دامنه بعد از بررسی دستی اپراتورهای این مرکز به هر دلیل ابهام دار شناخته میشه . دقت کنید : ابهام دار نه غیر قانونی . مثلا مواردی که شبیه اسم یه کارخونه ، یه شرکت ، یه هتل ، یه گروه ، یه نهاد و یا شبیه هیچی(!) باشه . این دیگه بسته به سلیقه اون بنده خدایی داره که اون لحظه این دامنه از زیر دستش رد شده! نتیجه ایمیلی میشه با این متن خطاب به شما :

سلام،
دامنه: domain.ir
ثبت این دامنه ممکن است مغایر با قوانین و مقررات جمهوری اسلامی‌ایران و ناقض حقوق ثبتی دیگران باشد. چنانچه این دامنه را برای شخص یا شرکتی به این نام ثبت می‌کنید، لطفاً شناسه مربوط به همین شخص/شرکت را اعلام نمایید تا دامنه به نام صاحب آن ثبت شود. درغیر اینصورت تعهد کتبی خود مبنی بر قبول مسئولیت هرگونه شکایت یا ادعا در رابطه با این ثبت را ارسال نمایید.
لطفا توجه داشته باشید این تعهد باید حتما توسط صاحب‌امتیاز فعلی دامنه نوشته و امضاء شده باشد، و ارسال کپی مدرک شناسایی (برای اشخاص حقیقی کپی کارت ملی، و برای اشخاص حقوقی نوشتن درخواست در سربرگ و ارسال کپی روزنامه رسمی) الزامی‌است.
توجه: درصورت عدم تطابق مدارک ارسالی با مشخصات شناسهٔ ثبت شده در سایت مرکز ثبت دامنه، به درخواست شما ترتیب اثر داده نخواهد شد.
واحد ثبت‌دامنه

عمده ی ایراد من به یه عبارت هست : «ناقض حقوق ثبتی دیگران»!!! برای شما معنی این عبارت قابل درکه؟! خداییش واسه من نیس . تلاش هم کردم معنیش رو از این دوستان بپرسم . اما پاسخی نگرفتم! توی تمام دنیا و تا جایی که من اطلاع دارم برای ثبت تمام دامنه‌های دنیا فقط یک قانون عمده وجود داره و اون آزاد بودن یا نبودن یک دامنه هست! هر کی زودتر ثبت کرد به میزان سال درخواستی مالک اون دامنه هست (البته باز هم به شرط اینکه در این مدت و زمان هشدار پایانی اقدام به تمدید نکنه) و کس دیگه ای در طول این مدت هیچ ادعایی نمی‌تونه داشته باشه . مگر اینکه با مالک دامنه مبنی بر انتقال مالکیت دامنه به توافق برسه! اونوقت اینجا میان یه عبارت خنده دار مثل «حقوق ثبتی دیگران» رو ابداع می‌کنن و تحویل شما میدن تا یا شما بترسید و از ثبت دامنه منصرف شید و یا یه تعهد بدید و توپ بیفته توی میدونه شما . حالا کسی هم اگر احیانا ادعایی کرد مسئولان محترم نیک دات آی آر قبلا شونه مبارک رو خالی کردن و الکی الکی از شما یه تعهد گرفتن که به درد اون روزا بخوره!

کدوم حقوق ثبتی دیگران آخه عزیزان؟! اصن کدوم دیگران؟؟ این با کدوم منطق سازگار هست که من نوعی حالا که می‌خوام یه دامنه ی آزاد رو به هر نیت (شخصی ، هدیه ، فروش و …) ثبت کنم باید طبق خواسته شما تعهدی «پیشاپیش» و «اجبارا» برای ادعای «احتمالی»  «دیگران» و «حقوق نانوشته مربوطشون» بدم که اصلا معلوم نیست این دیگران کی هستن! کجان؟! کی میان؟! کی می‌خوان ادعا کنن؟! بر طبق «کدوم قسمت قانون» «شاااااید» اقدام کنن؟!!! و پرسش‌هایی از این دست که معلوم نیست جوابشون چیه!

آیا مرکز پژوهش‌های بنیادی نهادی جدید برای قانون گذاری هست؟ یا کسی واقعا نیست که جلوی اینجور وضع قانون‌های خنده دار رو بگیره؟ آیا این دوستان نمی‌دونن که با همچین حرفی عملا دارن زمینه لازم برای ادعاهای جاه طلبانه  سودجویان برای تصرف دامنه‌های به ثبت رسیده رو فراهم می‌کنن؟ آیا نمیشه هدف از این کار رو شونه خالی کردن از دردسرهای احتمالی و در عوض به زحمت و دردسر انداختن مالکین دامنه دونست؟!

جالبه بدونید که جدیدا با کمیت بیشتری این دامنه‌ها ارسال میشه و به شخصه شاهد بودم که برای دامنه‌هایی که عملا هیچ حساسیت خاصی هم ندارن این ایمیل میاد!

نمی‌دونم این وضعیت تا کی می‌خواد ادامه پیدا کنه . اما این رو میدونم که «انحصارگرایی» و «سلیقه گرایی مبتنی بر این انحصارگرایی» هیچوقت نخواهد تونست موجب پیشرفت اعتبار دامنه‌های ملی ایران بشه و در این بین فقط کاربرا هستن که ناخواسته و بالاجبار باید بسوزن و بسازن و امیدوار به روزهایی بهتر باشن…

پ.ن : من بیش از ۶ سال هست که با این مجموعه به واسطه ی نوع کارم سرو کار دارم و به واسطه ی تعداد بالای دامنه‌های ثبتیم (۸۰+) با این موارد بارها و بارها عملا درگیر بودم و هستم. پس از روی حدس و احتمال دیده‌ها و شنیده‌ها اقدام به نوشتن این مطلب نکردم.